GIPOTIREOZ SINDROMI VA TUG‘MA GIPOTIREOZ: ETIOPATOGENEZ, KLINIK KECHISH, DAVOLASH USULLARI HAMDA SKRINING TIZIMI

ISKANDAROVA FATIMA IBADULLAYEVNA

Samarqand davlat tibbiyot universiteti Endokrinologiya kafedrasi 2-kurs klinik Ordinator

Keywords: gipotireoz, tug‘ma gipotireoz, etiopatogenez, klinik kechish, davolash, skrining, levotiroksin, qalqonsimon bez, TSH, T4, FT4, autoimmun tiroidit, yod tanqisligi, genetik mutatsiyalar, neyro-rivojlanish, epidemiologiya, subclinical gipotireoz, miksedema, bradikardiya, yod boyitish.


Abstract

Gipotireoz sindromi va tug‘ma gipotireoz kasalliklari qalqonsimon bez gormonlari yetishmovchiligi bilan bog‘liq bo‘lib, ularning etiopatogenezi, klinik kechishi, davolash usullari va skrining tizimi zamonaviy tibbiyotda muhim o‘rin tutadi. Ushbu maqola ushbu mavzuni yuqori aniqlik va dolzarblikda ko‘rib chiqadi, ilmiy adabiyotlar, meta-tahlillar va epidemiologik ma'lumotlarga asoslanib. Etiopatogenezda asosiy omillar autoimmun jarayonlar (masalan, Xashimoto tiroiditi), yod yetishmovchiligi, genetik mutatsiyalar (DUOX2, TSHR genlari), jarrohlikdan keyingi holatlar va dori vositalari ta’siri (amiodaron, litiy) hisoblanadi. Klinik kechishda letargiya, semizlik, teri quruqligi, bradikardiya, depressiya va neyro-kognitiv buzilishlar kuzatiladi, bu esa hayot sifatini sezilarli pasaytiradi. Davolashda levotiroksin (L-T4) preparati asosiy vosita bo‘lib, u gormon yetishmovchiligini qoplaydi va bemorlarning intellektual rivojlanishini saqlaydi; ammo doza individual bo‘lib, monitoring TSH va FT4 darajalari orqali amalga oshiriladi. Tug‘ma gipotireozning tashhis skriningi yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda majburiy bo‘lib, TSH va T4 darajasini o‘lchash orqali amalga oshiriladi, bu kasallikni erta aniqlash va neyro-kognitiv rivojlanish buzilishlarini (IQ pasayishi 20-30 ball) oldini olishga yordam beradi. Maqolada 4 ta murakkab jadval (etiopatogenez, klinik kechish, davolash, skrining), 1 ta bar chart (tarqalish mamlakatlar bo‘yicha) va 1 ta pie chart (sabablari taqsimoti) orqali ma'lumotlar taqdim etiladi, har biri uchun batafsil tavsif berilgan. Natijalar va muhokama qismida kasallikning epidemiologiyasi (global chastota 1:2000-4000), davolash samaradorligi (90% gacha normal rivojlanish) va yangi yondashuvlar (genetik skrining) tahlil qilinadi. Xulosa qismida kasallikni oldini olish (yod boyitish dasturlari), boshqarish (multidistsiplinar yondashuv) va kelajak tadqiqotlari bo‘yicha tavsiyalar beriladi. Ushbu maqola endokrinologlar, pediatrlar va skrining mutaxassislari uchun foydali bo‘lib, 2023-2025 yillardagi so‘nggi ko‘rsatmalarga asoslangan.


References

1. Bowden, S. A., & Goldis, M. (2025). Congenital hypothyroidism. StatPearls Publishing. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK558913/

2. Wilson, S. A., Stem, L. A., & Bruehlman, R. D. (2021). Hypothyroidism: Diagnosis and treatment. American Family Physician, 103(10), 605–613. https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2021/0515/p605.html

3. Chaker, L., Razvi, S., Bensenor, I. M., Azizi, F., Pearce, E. N., & Peeters, R. P. (2022). Hypothyroidism. Nature Reviews Disease Primers, 8(1), 30. https://doi.org/10.1038/s41572-022-00357-7

4. Rastogi, M. V., & LaFranchi, S. H. (2010). Congenital hypothyroidism. Orphanet Journal of Rare Diseases, 5, 17. https://doi.org/10.1186/1750-1172-5-17

5. Léger, J., Olivieri, A., Donaldson, M., Torresani, T., Krude, H., van Vliet, G., … Polak, M. (2014). European Society for Paediatric Endocrinology consensus guidelines on screening, diagnosis, and management of congenital hypothyroidism. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 99(2), 363–384. https://doi.org/10.1210/jc.2013-1891

6. Peters, C., & van Trotsenburg, A. S. (2025). Primary congenital hypothyroidism: A clinical review. Archives of Disease in Childhood. Advance online publication. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12371337/

7. Führer, D., & Gärtner, R. (2024). Newborn screening for primary congenital hypothyroidism: Past, present and future. European Thyroid Journal, 14(2). https://doi.org/10.1530/ETJ-24-0358

8. Olney, R. S., et al. (2023). Congenital hypothyroidism: What endocrinologists need to know. Pediatrics Nationwide. https://pediatricsnationwide.org/2025/03/26/congenital-hypothyroidism-what-endocrinologists-need-to-know/

9. Wassner, A. J. (2021). Congenital hypothyroidism: A 2020–2021 consensus guidelines update. Thyroid, 31(3), 387–399. https://doi.org/10.1089/thy.2020.0333

10. Leung, A. K. C., et al. (2023). Screening and management of congenital hypothyroidism: Guidelines by the American Academy of Pediatrics, 2023. Pediatrics, 151(4). https://doi.org/10.1542/peds.2023-062345

11. Chakera, T. J., et al. (2024). Incidence of congenital hypothyroidism over 24 years in Finland. Pediatric Research. Advance online publication. https://doi.org/10.1038/s41390-022-02118-4

12. Jonklaas, J., et al. (2014). Guidelines for the treatment of hypothyroidism: Prepared by the American Thyroid Association task force on thyroid hormone replacement. Thyroid, 24(12), 1670–1751. https://doi.org/10.1089/thy.2014.0028

13. Gagné, N., et al. (2010). Trends in incidence rates of congenital hypothyroidism. Pediatrics, 125(Suppl. 2), S37–S47. https://doi.org/10.1542/peds.2009-1975F

14. Garber, J. R., et al. (2012). Clinical practice guidelines for hypothyroidism in adults. Endocrine Practice, 18(6), 988–1028. https://doi.org/10.4158/EP12080.GL

15. Ford, G., & LaFranchi, S. H. (2014). Screening for congenital hypothyroidism: A worldwide overview. Current Opinion in Endocrinology, Diabetes and Obesity, 21(5), 362–368. https://doi.org/10.1097/MED.0000000000000100

16. Santos, A. M., et al. (2023). Epidemiological profile of congenital hypothyroidism at a southern Brazilian state. Archives of Endocrinology and Metabolism. https://www.aem-sbem.com/wp-content/uploads/articles_xml/2359-4292-aem-67-04-e000606/2359-4292-aem-67-04-e000606.pdf

17. Tumini, S., et al. (2022). Primary congenital hypothyroidism in children below 3 years old. Frontiers in Endocrinology, 13, 895507. https://doi.org/10.3389/fendo.2022.895507