O'zbekiston tarixini o'rganishda Arab manbaalarining o'rni

Nurulloyev Shahriyor Shavkatovich

Buxoro davlat pedagogika instituti Pedagogika va ijtimoiy fanlar fakulteti 1-tar 23-guruh talabasi

Keywords: Kalit so’zlar: O‘zbekiston tarixi, arab manbalari, Movarounnahr, Narshaxiy, al-Istaxriy, tarixshunoslik, manbashunoslik, islom sivilizatsiyasi, qadimgi shaharlar, tarixiy tafakkur, geografik asarlar, madaniy kontekst, tanqidiy yondashuv.

---

Abstract

Annotatsiya: Mazkur ilmiy maqolada O‘zbekiston tarixini o‘rganishda arab tilida yaratilgan manbalarining o‘rni, ularning ahamiyati va tarixshunoslikdagi ilmiy qiymati tahlil etiladi. Arab muarrixlari va geograflarining asarlari Movarounnahr hududining siyosiy, madaniy, iqtisodiy va dini hayotiga oid boy ma’lumotlarni o‘z ichiga olgan. Ushbu manbalar orqali qadimgi va o‘rta asrlar O‘zbekistonining tarixiy tafakkuri, shaharlar rivoji, xalqaro savdo aloqalari, etnik tarkib va islom sivilizatsiyasining ta’siri chuqur yoritiladi. Al-Istaxriy, Narshaxiy, Ibn Havqal, Tabariy, al-Mas’udiy, Ibn al-Asir kabi mualliflarning asarlari asosida tarixiy jarayonlarni tahlil qilish, ularni zamonaviy manbashunoslik metodlari bilan qayta o‘rganish imkoniyati mavjud. Shu bilan birga, maqolada arab manbalarini o‘rganishda tanqidiy yondashuv, madaniy va dini kontekstni hisobga olish zarurligi ham ta’kidlanadi. Natijada, arab tilidagi tarixiy hujjatlar O‘zbekiston tarixini global tarixiy jarayonlar kontekstida anglashda muhim ilmiy poydevor bo‘lib xizmat qilishi isbotlanadi.

---

References

4. Tabariy, Muhammad ibn Jarir. Tarix ar-Rusul val-Muluk. – Bayrut: Dar al-Kutub al-Ilmiyya, 2001.

5. Al-Mas’udiy. Muruj az-Zahab. – Qohira: Al-Maktabah al-Azhariyya, 1982.

6. Qodirov, B. (2020). Arab yozma manbalari va O‘zbekiston tarixshunosligi. – Toshkent: TDYMI nashriyoti.

7. Karimov, F. (2019). O‘rta asr arab geografik asarlarida Movarounnahr tasviri. – “Sharq yulduzi” jurnali, №3.

8. Saidov, Z. (2022). Manbashunoslik asoslari va arab tilidagi tarixiy hujjatlarning tadqiqi. – Toshkent: Ilm ziyo.