FERMENTLAR: TUZILISHI, FUNKSIYASI VA DIAGNOSTIK AHAMIYATI

Ma'murova Marjona Ulug'bek qizi

Keywords: Kalit so’zlar: fermentlar, biokimyoviy katalizator, substrat, koenzim, kofaktor, faol markaz, metabolizm, ferment faolligi, klinik diagnostika, fermentopatiya, immunoferment analiz, ALT, AST, LDH.

---

Abstract

Annotatsiya: Mazkur maqolada fermentlarning molekulyar tuzilishi, ularning biologik funksiyalari va tibbiy-biokimyoviy diagnostikadagi ahamiyati chuqur tahlil qilingan. Fermentlar tirik organizmlarda yuz beradigan deyarli barcha biokimyoviy reaksiyalarning tezligini oshiruvchi oqsilli katalizatorlar bo‘lib, har bir ferment o‘ziga xos substrat bilan o‘zaro ta’sirga kirishadi. Ularning faol markazlari, koenzimlar va kofaktorlar bilan birgalikda murakkab, ammo yuqori aniqlikka ega bo‘lgan mexanizmlar asosida ishlaydi. Fermentlar metabolik jarayonlarni muvozanatda ushlab turish, hujayra energiyasi ta’minoti, signal uzatish va toksinlarni zararsizlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Ayniqsa, ferment faolligi darajasining laborator muhitda aniqlanishi klinik diagnostika va kasalliklar monitoringida keng qo‘llaniladi. ALT, AST, LDH, CK, amilaza va lipaza kabi fermentlar turli organlarning funksional holatini baholashda muhim biomarkerlardir. Fermentopatiyalar, farmakologik ingibitorlar va biotexnologik ilovalardagi fermentlar haqidagi ma’lumotlar maqolada batafsil yoritilgan.

---

References

1. Lehninger A.L., Nelson D.L., Cox M.M. Principles of Biochemistry, 7th Edition, W.H. Freeman, 2017.

2. Voet D., Voet J.G. Biochemistry, 5th Edition, Wiley, 2016.

3. Murray R.K. et al. Harper's Illustrated Biochemistry, 31st Edition, McGraw-Hill, 2018.

4. Devlin T.M. Textbook of Biochemistry with Clinical Correlations, 7th Edition, Wiley-Liss, 2011.

5. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. Biokimyo va klinik laboratoriya diagnostikasi bo‘yicha metodik qo‘llanma, Toshkent, 2020.

6. Berg J.M., Tymoczko J.L., Stryer L. Biochemistry, 8th Edition, W.H. Freeman, 2019.

7. Tietz N.W. Fundamentals of Clinical Chemistry and Molecular Diagnostics, 7th Edition, Elsevier, 2014.