PAREMIOLOGIK BIRLIKLARDA XALQ DUNYOQARASHINING IFODALANISHI

Matnazarov Shaxzodbek Baxtiyarovich

Abu Rayhon Beruniy nomidagi Urganch davlat universiteti oʻqituvchisi

Ismailova Anaxon Kamoladdin qizi

Abu Rayhon Beruniy nomidagi Urganch davlat universiteti 3-bosqich tayanch doktoranti

Keywords: aksiologiya, qadriyat maydoni, antiqadriyat, olamning lisoniy manzarasi, deontik modallik, paremiologik didaktika, Xorazm o‘g‘uz shevalari.


Abstract

Maqolada Xorazm o‘g‘uz shevalaridagi paremiologik birliklarning aksiologik tuzilishi tahlil qilinadi. Muallif dunyoqarash va olamning lisoniy manzarasi tushunchalarini chegaralab, paremiyaning qadriyatlarni kodlashtirish mexanizmini ochib beradi. 968 birlikdan iborat korpusning tahlili yettita qadriyat maydonini ajratish imkonini berdi; ular ichida mehnat va oila maydonlari yetakchi o‘rinni egallaydi. Alohida e’tibor axloqiy me’yorning sintaktik ifodasiga qaratiladi: shart-natija konstruksiyasining ustunligi paremiologik didaktikaning o‘ziga xos usulini ko‘rsatadi.


References

1. Байрамова Л.К. Пословицы в Аксиологическом фразеологическом словаре русского языка: словаре ценностей и антиценностей // Вестник Новгородского государственного университета. – 2014. – № 77. – С. 10–12.

2. Карасик В.И. Языковой круг: личность, концепты, дискурс. – Волгоград: Перемена, 2002.

3. Маслова В.А. Лингвокультурология: Учеб. пособие для студ. высш. учеб. заведений. – М.: Академия, 2001. – 208 с.

4. Пермяков Г.Л. Основы структурной паремиологии. – М.: Наука, 1988. – 236 с.

5. Телия В.Н. Русская фразеология: семантический, прагматический и лингвокультурологический аспекты. – М.: Школа «Языки русской культуры», 1996. – 288 с.

6. Маҳмудов Н. Тилнинг мукаммал тадқиқи йўлларини излаб… // Ўзбек тили ва адабиёти. – Тошкент, 2012. – № 5. – Б. 3–16.

7. Абдуллаев Ф. Ўзбек тилининг Хоразм шевалари. – Тошкент: Фан, 1961.

8. Норбоева Ш., Саъдуллаева Н., Атабоева М. Хоразм шеваларидаги мақол ва ибораларнинг қисқача изоҳли луғати. – Урганч, 2022. – Б. 95.

9. Komil Avaz. Mo‘jaz maqollar va naqllar. – Urganch, 2005. – B. 37.

10. Xorazm folklori. XI tom / To‘plovchi S. Ro‘zimboyev. – Urganch, 2021. – B. 29–36.