Raqamli Infratuzilma uchun Cross-Chain Xavfsizlik Arxitekturasi: Relayer Validator Nazorati va Anomaliya Monitoringi

Xaitbayev Azizbek Pirnazarovich

UrDU “Axborot xavfsizligi” kafedrasi o’qituvchisi

Rustamova Dilshoda Islomxo‘ja qizi

UrDU “Axborot xavfsizligi” talabasi

Keywords: cross-chain bridge, qulflash va yaratish, yo`q qilish va chiqarish, trust assumptions, tahdid modeli, relayer/validator, anomaliya aniqlash, xatarni kamaytirish, raqamli infratuzilma

---

Abstract

Cross-chain bridge’lar (qulflash va yaratish, yo`q qilish va chiqarish) turli blokcheynlar o‘rtasida aktiv almashinuvini ta’minlaydi, ammo relayer/validator va trust assumptions sababli qo‘shimcha xavflarni keltirib chiqaradi. Ushbu tezisda bridge uchun tahdid modeli qisqacha yoritilib, anomaliya aniqlash orqali shubhali tranzaksiyalarni erta aniqlash va xavfni kamaytirish choralarini (nazorat, cheklovlar, verifikatsiya) qo‘llash yondashuvi bayon etiladi.

---

References

1. O‘zbekiston Respublikasining Qonuni “Axborotlashtirish to‘g‘risida” (11.12.2003).

2. O‘zbekiston Respublikasining Qonuni “Elektron hukumat to‘g‘risida” (2015).

3. O‘zbekiston Respublikasining Qonuni “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida” (02.07.2019, O‘RQ-547).

4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni “Raqamli O‘zbekiston — 2030” strategiyasini tasdiqlash… (05.10.2020, PF-6079).

5. Xolov A. “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi va uni amalga oshirish… (2024).

6. ACM: “A Security Analysis of Web3.0 Cross-Chain Bridges” (2025).

7. Marić F. va boshq. “Formal Verification of a Fail-Safe Cross-Chain Bridge” (FMBC 2025).

8. Lin D. va boshq. “BridgeShield: Enhancing Security for Cross-chain Bridge…” (arXiv, 2025).