“OSHIQNOMA” TURKUM DOSTONLARIDA ARAB-FORSIY VA SOF TURKIY BIRLIKLAR NISBATINING TAHLILI

Axmedova So‘najon Rajabbayevna

Keywords: Kalit so‘zlar: “Oshiqnoma” dostonlari, sof turkiy birliklar, arab-forsiy birliklar, leksik nisbat, doston poetikasi, og‘zaki doston uslubi, epik formula, ishqiy obrazlar, milliy poetika.

---

Abstract

Ushbu tezis “Oshiqnoma” turkum dostonlarida arab-forsiy va sof turkiy leksik birliklarning nisbatini tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, sof turkiy birliklar dostonlarning asosiy qismi bo‘lib, og‘zaki doston uslubini, milliy epik ruhni va ritmik-formulalarni belgilaydi. Arab-forsiy birliklar esa ikkinchi darajali bo‘lib, ishqiy va falsafiy motivlarni boyitish vazifasini bajaradi. Turkiy birliklar dostonning struktura va milliy o‘ziga xosligini, arab-forsiy birliklar esa badiiy-estetik sifatini oshiradi. Ushbu tadqiqot o‘zbek folklorining epik janrlarida til qatlamlarining o‘zaro ta’sirini yoritib, doston poetikasining ikki tilli tabiatini ochib beradi va kelgusidagi tadqiqotlar uchun asos yaratadi. Tadqiqot dostonlarning madaniy merosidagi o‘rnini yoritib, til qatlamlarining poetikadagi rolini chuqur tahlil qiladi va o‘zbek epik adabiyotining rivojlanish jarayonida yangi yondashuvlarni taklif etadi. Ushbu tezis Xorazm folklorining til qatlamlarini chuqur o‘rganish orqali milliy adabiyotning rivojlanishini ko‘rsatadi va tilshunoslikdagi yangi yondashuvlarni taklif etadi.

---

References

1. Abdullayeva F. “Oshiqnoma” dostonlarining poetikasi. – Toshkent, 2018.

2. Qayumova S. O‘zbek dostonlarida turkiy va arab-forsiy leksikaning badiiy funksiyasi. – Urganch, 2020.

3. Matyoqubova Sh. Xorazm “Oshiqnoma”lari tilining leksik qatlamlari. – Toshkent, 2021.

4. Sayfullayeva R. va boshq. O‘zbek tili leksikasi tarixi. – Toshkent, 2022.

5. Reichl K. Turkic Oral Epic Poetry. – New York, 1992.

6. Mirzaeva Z. “Ashiq Gharib” dostonining poetikasi. Diss. avtoref. – Toshkent, 2019.

7. Karimov B. O‘zbek folklorida til qatlamlari. – Samarkand, 2023.

8. Holbek B. Interpretation of Fairy Tales. – Copenhagen, 1987.

9. Vinnikov N. I. Arab folklore in Central Asia. – Moscow, 1930.

10. Kashgari M. Divanu Lug'atit Turk. – Ankara, 1990.

11. Mahmudov N. O‘zbek tili leksikasi va uning rivoji. – Toshkent, 2015.

12. Zhukov A. Central Asian Folklore. – St. Petersburg, 2005.