Xorazm tarixini o‘rganishda tarixchi olim Yahyo G‘ulomovning roli

Bezodbek Sobirov

Urganch RANCH toxnologiya universiteti tyutori

Keywords: Sun’iy sug‘orish, qayir, o‘troq turmush tarziga o‘tish, ishlab chiqarish kuchlari rivojlanishi, irrigatsiya, magistral kanallar qurish, dambalar qurilishi, davlatlarning shakllanishi

---

Abstract

Ushbu maqolada Xorazmda sug‘orish ishlari tarixini o‘rganishga katta hissa qo‘shgan o‘zbek arxeolog olimi Y.G’.G’ulomovning ilmiy izlanishlari va arxeologik tadqiqotlari natijasida voxada ishlab chiqaruvchi kuchlarning rivojlanishi va Xorazmda davlatchilik taraqqiyoti ochib beriladi shuningdek, Xorazm tarixini o‘rganishga qo‘shgan boy ilmiy merosi to‘g‘risida so‘z yuritiladi.

---

References

1. Tolstov Sergey Pavlovich (25.01.1907, Sankt–Peterburg – 28.12.1976, Moskva) — sobiq ittifoq Fanlar akademiyasi muxbir a’zosi (1953) va O‘zbekiston Fanlar akademiyasi faxriy akademigi (1976), "O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan fan va texnika arbobi", "Tojikiston va Qoraqalpog‘istonda xizmat ko‘rsatgan fan arbobi", tarix fanlari doktori (1942), professor (1944). Xorazmning qadimgi davr tarixi, aholisining etnik tarkibi va sug‘orilish inshootlari o‘tmishini chuqur o‘rgangan. “Qadimgi Xorazm” (1948), “Qadimgi Xorazm madaniyatini izlab” (1948), “Oks va Yaksartning qadimgi irmoqlari izidan” (1963), “Qo‘yqirilgan qal’a — qadimgi Xorazm madaniyati yodgorligi” (1967) kabi monografiyalari, "Orolbo‘yi skiflari Xorazmda" (1960) risolasi hamda 500 ortiq maqolalari nashr qilingan. (Qarang: Abdullayev O.B. Xorazmlik tarixchi olimlar. — Urganch, 2007. – B. 20-22; Mahmudov M. Xorazm tarixi istiqlol ko‘zgusida. — Urganch, 2003. – B. 92-94).

2. Andrianov Boris Vasilyevich (19.08.1919 – 16.09.1993, Moskva) — Rossiya Fanlar akademiyasi Etnologiya va antropologiya instituti yetakchi ilmiy xodimi, tarix fanlari doktori (1971), xaritashunos, rassom. 1951 йилда “Қорақалпоқларнинг шимолий Хоразмдаги этник ҳудуди (XVIII–XIX асрлар)” мавзусида номзодлик диссертацияси ёқлаган. 200 ортиқ илмий ишлари нашр қилинган. Жумладан, “Из истории земель древнего орошения Хорезмского оазиса” / В сб.: Памяти академика Л.С. Берга. — М.–Л., 1955. – С. 350-359; “Древние оросительные системы Приаралья. В связи с историей возникновения и развития орошаемого земледелия” (М., 1969), “Земледелие наших предков” (М., 1978) каби монографиялари бор. Орол денгизи ва Орололди ҳудудидаги суғориш тармоқлари қолдиқларини чуқур ўрганган. (Қаранг: “Этнографическое обозрение”. — Москва, 1994. – № 6. – С. 169-170).

3. G’ulomov Yahyo G’ulomovich (18.04.1908 – 10.01.1977, Toshkent) — “O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan fan arbobi” (1958), O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi akademigi (1966), tarix fanlari doktori (1950), professor (1955). O‘zFA “Arxeologiya” instituti tashkilotchisi va birinchi direktori (20.11.1956 – 25.10.1959). “Хоразмнинг суғорилиши тарихи: қадим замонлардан ҳозиргача” (1957), “Қуйи Зарафшон воҳасининг суғорилиши тарихи” (1972) каби монографиялари ва 150 ортиқ рисола ҳамда илмий мақолалари нашр қилинган. “Ўзбекистон тарихи” (Р.Н. Набиев, М.F. Ваҳобов билан ҳамм., ва илк бор ўзбек тилида, 1959), “Самарқанд тарихи” (2 жилд), "Бухоро тарихи", "Қуйи Зарафшонда ибтидоий маданият ва суғорма деҳқончиликнинг пайдо бўлиши тарихи" каби фундаментал илмий ишларнинг ёзилишида бош бўлган. (Қаранг: Каримов И.А. Юксак маънавият — енгилмас куч. — Т.: Маънавият, 2008. – Б. 165-166; Муҳаммаджонов А. Яҳё Fуломов. — Т.: Фан, 1986. – 52 б.; Абдуллаев О.Б. Хоразмлик тарихчи олимлар. — Урганч: УрДУ, 2007. – Б. 22–25; Маҳмудов М. Хоразм тарихи истиқлол қўзгусида. — Урганч, 2003. – Б. 94-100).

4. Гулямов Я.Г. История орошения Хорезма с древнейших времен до наших дней. Отв. ред. — проф. С.П. Толстов. — Т.: Изд–во АН УзССР, 1957. – 313 с.; Fуломов Я.F. Хоразмнинг суғорилиши тарихи: қадимги замонлардан ҳозиргача. Масъул муҳаррир — А.Р. Муҳаммаджонов. — Т.: ЎзФАН, 1959. – 326 б.

5. Бекмухаммад У. Яҳё Ғуломов (ҳаёти ва фаолияти) . — Урганч.: 2007. – Б. 14-15.

6. Fуломов Я.F. Хоразмнинг суғорилиш тарихи… – Б. 114–118.

7. O‘sha joyda.

8. O‘sha joyda. – B. 101.

9. Джаббаров И.М. Древний Хорезм … – С. 72.

10.Каримов И.А.Юксак маънавият-енгилмас куч. — Т.: Маънавият,2008.. – Б. 115.