Neyron tarmoqlarda rezonans hodisasi va chastota sinxronlashuvining nazariy modeli

Zuhra Yusupova Olimqizi

Urganch RANCH texnologiyalari universiteti 3-kurs talabasi

Keywords: Neyron tarmoqlar, rezonans hodisasi, chastota sinxronlashuvi, Kuramoto modeli, Hodgkin-Huxley modeli, stoxastik rezonans, kohereziya rezonansi, adaptiv rezonans nazariyasi, osillyatorlar, miya dinamikasi, sun’iy intellekt.

---

Abstract

 Ushbu tezisda neyron tarmoqlarda rezonans hodisasi va chastota sinxronlashuvining nazariy modellari batafsil ko‘rib chiqiladi. Neyron tarmoqlarining dinamikasi, rezonans effekti (stoxastik rezonans, kohereziya rezonansi) va chastota sinxronlashuvi (Kuramoto modeli asosida) biologik va sun’iy neyron tarmoqlar kontekstida tahlil qilinadi. Asosiy e’tibor Hodgkin-Huxley, FitzHugh-Nagumo modellariga, shuningdek, informatsion gyrator va adaptiv rezonans nazariyasiga qaratilgan. Tezisda rezonans va sinxronlashuvning matematik modellarini, ularning miya faoliyatidagi ahamiyatini, shuningdek, ilmiy tadqiqotlarda qo‘llanilishini ko‘rsatiladi. Natijalar neyrofiziologiya, sun’iy intellekt va tibbiy tasvirlash sohalarida qo‘llanilishi mumkin. Tezis hajmi kengaytirilgan bo‘lib, nazariy asoslar, matematik tenglamalar va o‘zbek adabiyotlariga asoslangan tahlillar bilan boyitilgan.

---

References

1. Moos P., Svítek M., Novák M., Votruba Z. Information model of resonance phenomena in brain neural networks // Neural Network World. 2018. № 3. S. 225–239.

2. Pisarchik A.N. et al. Coherence resonance in neural networks: Theory and experiments // Physics Reports. 2023. Vol. 1000. P. 1–75.

3. Hodgkin A.L., Huxley A.F. A quantitative description of membrane current… // J. Physiol. 1952. Vol. 117. P. 500–544.

4. Hutcheon B., Yarom Y. Resonance, oscillation… // Trends Neurosci. 2000. Vol. 23. P. 216–222.

5. Kuramoto Y. Chemical Oscillations, Waves, and Turbulence. Springer-Verlag, 1984. 164 p.

6. To‘xtaxo‘jaeva F.Sh., Imanova L.N. Tibbiy tasvirlashda sun’iy intellekt // Innoist. 2023. № 1. S. 363–370.

7. Tojimamatov I.N. Sun’iy neyron tarmoqlarini o‘qitish usullari // Oriens. 2023. S. 191–203.

8. Guo D. et al. Stochastic resonance in Hodgkin-Huxley neuron… // Phys. Rev. E. 2012.

9. Lee S.G. et al. Coherence resonance in a Hodgkin-Huxley neuron // Phys. Rev. E. 1998. Vol. 57. P. 3292–3297.

10. Frolov N. et al. Extreme synchronization events in a Kuramoto model // Applied Nonlinear Dynamics. 2021.

11. Daminova B.E. Sun’iy neyron tarmoqlarining nazariy asoslari… Toshkent: TATU, 2022. 150 b.

12. Yusupbekov N.R. Intellektual tizimlar nazariyasi. Toshkent: Fan, 2015.