TRAVMADAN KEYINGI STRESS BUZILISHINING RIVOJLANISH MEXANIZMLARI

Shohida Tursunbayeva

Alfraganus universiteti Tibbiyot fakulteti 5-bosqich talabasi

Keywords: travmadan keyingi stress buzilishi, stress, patogenez, gipotalamo-gipofizar-buyrak usti bezi o‘qi, amigdala, gipokamp, prefrontal korteks, neyrotransmitterlar, epigenetika, ruhiy salomatlik.

---

Abstract

Ushbu maqolada travmadan keyingi stress buzilishining (TKSB) rivojlanish mexanizmlari ilmiy asosda yoritiladi. Travmadan keyingi stress buzilishi — bu og‘ir psixologik zarba yoki hayot uchun xavfli vaziyatdan keyin rivojlanadigan ruhiy kasallik bo‘lib, uning klinik belgilari, patogenez jarayonlari va neyrobiologik asoslari keng ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda stressning markaziy nerv tizimiga ta’siri, gipotalamo-gipofizar-buyrak usti bezi (HPA) o‘qining disfunksiyasi, neyrotransmitterlar va gormonlar o‘zgarishlari, shuningdek genetik va epigenetik omillar tahlil qilinadi. Maqolada TKSBning rivojlanish mexanizmlarida amigdala, gipokamp va prefrontal korteksning o‘zaro aloqasi, xotira shakllanishi va emotsional qayta ishlash jarayonlari alohida o‘rin tutishi ta’kidlanadi. Shuningdek, maqolada ijtimoiy va psixologik omillar, xavf va himoya mexanizmlari ham yoritiladi. Xulosa qismida TKSBning kompleks tabiatini tushunish diagnostika va davolash yondashuvlarini takomillashtirishda muhim ahamiyatga ega ekani qayd etiladi.

---

References

1. American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (DSM-5). Washington, DC, 2013.

2. Yehuda R., LeDoux J. Response to trauma and posttraumatic stress disorder: pathways to risk and resilience. Annual Review of Psychology, 2007.

3. Bremner J.D. The neurobiology of trauma and trauma-related disorders. Dialogues in Clinical Neuroscience, 2006.