O'zbek xonliklari va Usmonlilar imperiyasi orasidagi savdo-iatisodiy va diplomatik munosabatlar

Nurulloyev Shahriyor Shavkatovich

Buxoro davlat pedagogika instituti Pedagogika va ijtimoiy fanlar fakulteti 1-tar 23-guruh talabasi

Keywords: O‘zbek xonliklari, Usmonlilar imperiyasi, Buxoro xonligi, Xiva xonligi, Qo‘qon xonligi, savdo-iqtisodiy aloqalar, diplomatik munosabatlar, islom birdamligi, Shayboniylar, elchilik, karvon yo‘llari, diniy integratsiya, Rossiya bosqini, Evliyo Chalabiy, xalqaro savdo.

---

Abstract

Ushbu maqolada O‘zbekiston hududida mavjud bo‘lgan Buxoro, Xiva va Qo‘qon xonliklari bilan Usmonlilar imperiyasi o‘rtasidagi savdo-iqtisodiy va diplomatik munosabatlarning shakllanishi, rivojlanishi va o‘ziga xos xususiyatlari tarixiy asosda tahlil etilgan. XVI–XIX asrlar oralig‘ida mazkur ikki siyosiy tuzilma o‘rtasida o‘zaro diniy birdamlik, iqtisodiy manfaatlar va siyosiy ehtiyojlar negizida aloqalar mustahkamlangan. Maqolada Shayboniylar davridagi ilk diplomatik rishtalar, Usmonli sultonlari bilan o‘zbek xonlari o‘rtasidagi elchilik aloqalari, savdo karvonlari harakati va tovar almashinuvi, diniy va ma’naviy integratsiya masalalari chuqur yoritilgan. Xususan, Mahmudxo‘ja Behbudiy, Evliyo Chalabiy, Katib Chalabiy, Sh. Vamberi kabi tarixiy shaxslar va ularning yozma manbalari asosida bu munosabatlarning siyosiy va ma’naviy ahamiyati tahlil qilingan. Maqola shuningdek, Rossiya imperiyasining Markaziy Osiyodagi bosqinchiligi natijasida bu aloqalarning zaiflashuvi, lekin diniy-ruhiy birdamlikning davom etganligini ham ko‘rsatadi. O‘zaro munosabatlar islom olamidagi siyosiy-madaniy aloqalarni, xalqaro savdoning shakllanish jarayonini va musulmon jamiyatlararo birdamlikni chuqur anglashda muhim tarixiy manba sifatida baholanadi.

---

References

1. Kamilov N.G. Sharq diplomatiyasi tarixi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2003.

2. Mannonov A. O‘zbekistonning tashqi savdo aloqalari tarixi. – Toshkent: Fan, 1999.

3. Vamberi A. Voyage d’un faux derviche à travers l’Asie Centrale. – Paris: Hachette, 1864.

4. Katib Chalabiy. Jihannuma (turk tilida). – Istanbul: Usmonli bosmaxonasi, 1655.

5. Evliyo Chalabiy. Seyahatnâme (Sayohatnoma), 17-jild. – Istanbul: Turk Tarih Qurum, 1935.

6. Saidov S. Turk xalqlari diplomatiyasi tarixidan lavhalar. – Toshkent: Ma’naviyat, 2007.

7. Shoniyozov K. O‘zbek xalqi shakllanishining tarixiy jarayoni. – Toshkent: Fan, 2001.

8. Bobojonov S. Buxoro xonligining xalqaro munosabatlari. – Samarqand: Imkon, 2012.

9. Karimov N. Islom sivilizatsiyasi va O‘zbekiston. – Toshkent: O‘zbekiston, 2018.