Glyukoza almashinuvi va diabetda metabolik buzilishlar

Ma'murova Marjona Ulug'bek qizi

Keywords: Kalit so’zlar: glyukoza almashinuvi, insulin, glikogenez, glyukoneogenez, diabet mellitus, giperglikemiya, insulin rezistentlik, metabolik sindrom, ketoatsidoz, glyukozani nazorat qilish, lipid almashinuvi, genetik omillar.

---

Abstract

Annotatsiya: Ushbu maqolada glyukoza almashinuvi jarayoni va diabetda yuzaga keladigan metabolik buzilishlar ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Glyukoza organizmning asosiy energiya manbai bo‘lib, uning yutilishi, hujayraga kirishi va metabolik yo‘llar orqali parchalanishi insulin va boshqa gormonlar orqali qat’iy tartibga solinadi. 1- va 2-tip diabet mellitus holatlarida glyukoza homeostazi buziladi. 1-tipda insulin ishlab chiqarilmasligi, 2-tipda esa insulinga nisbatan hujayra sezuvchanligining pasayishi natijasida giperglikemiya yuzaga keladi. Bu holat glyukoza, lipid va oqsil almashinuvining umumiy buzilishlariga olib keladi. Diabetning metabolik asoratlariga ketoatsidoz, mushak oqsillarining katabolizmi, angiopatiyalar va ko‘plab surunkali kasalliklar kiradi. Maqolada shuningdek, diabet patogenezida genetik va epigenetik omillar, glyukozani nazorat qilish tizimlari, dori vositalari va terapevtik yondashuvlar haqida ham fikr yuritilgan. Ushbu jarayonlarning chuqur tushunilishi diabetning erta tashxisi va samarali davolashiga xizmat qiladi.

---

References

1. Alberts B. va boshq. Molecular Biology of the Cell. 6-nashr, Garland Science, 2014.

2. Murray R.K. va boshq. Harper’s Illustrated Biochemistry. 31-nashr, McGraw-Hill, 2018.

3. Ferri F.F. Ferri’s Clinical Advisor. Elsevier, 2020.

4. American Diabetes Association. Standards of Medical Care in Diabetes–2023. Diabetes Care, 2023.

5. Guyton A.C., Hall J.E. Textbook of Medical Physiology. 14-nashr, Elsevier, 2021.

6. Zimmet P., Alberti G., Shaw J. Global and societal implications of the diabetes epidemic. Nature, 2001.

7. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi. Endokrinologiya asoslari. Toshkent, 2020.