Oqsillar sintezi: Transkripsiya va translatsiya bosqichlari

Ma'murova Marjona Ulug'bek qizi

Keywords: Kalit so’zlar: oqsillar sintezi, transkripsiya, translatsiya, DNK, mRNK, tRNK, RNK polimeraza, ribosoma, aminokislota, kodon, antikodon, genetik kod, posttranslatsion modifikatsiya, oqsil qatlanishi, molekulyar biologiya.

---

Abstract

Annotatsiya: Ushbu maqolada oqsillar sintezining asosiy bosqichlari bo‘lgan transkripsiya va translatsiya jarayonlari molekulyar-biologik asosda batafsil yoritilgan. Transkripsiya – DNKdagi genetik axborotning mRNK molekulasiga ko‘chirilishi orqali boshlanadi va RNK polimeraza fermentining ishtirokida amalga oshadi. Bu bosqichda promotor sohalar, RNKning posttranskripsion modifikatsiyasi, intron va ekzonlar ajratilishi kabi jarayonlar tavsiflanadi. Translatsiya esa ribosomalar ishtirokida mRNK asosida aminokislotalardan oqsil zanjiri hosil bo‘lishini anglatadi. Translatsiya initsiasiya, elongatsiya va terminatsiya bosqichlaridan iborat bo‘lib, har bir bosqichda tRNK, ribosomal subbirliklar va fermentlarning ishtiroki muhim ahamiyatga ega. Maqolada, shuningdek, posttranslatsion modifikatsiyalar, oqsillar funksional faolligi, va oqsil sintezidagi buzilishlarning salbiy oqibatlari, xususan, genetik kasalliklar va antibiotiklar ta’siri orqali ko‘rsatib o‘tilgan. Ushbu jarayonlar molekulyar biologiya va tibbiyotda asosiy ahamiyatga ega bo‘lib, zamonaviy biotexnologik tadqiqotlarning poydevorini tashkil etadi.

---

References

1. Alberts B. et al. Molecular Biology of the Cell, 6th Edition, Garland Science, 2014.

2. Lodish H. et al. Molecular Cell Biology, 8th Edition, W.H. Freeman, 2016.

3. Nelson D.L., Cox M.M. Lehninger Principles of Biochemistry, 7th Edition, W.H. Freeman, 2017.

4. Berg J.M., Tymoczko J.L., Stryer L. Biochemistry, 8th Edition, W.H. Freeman, 2019.

5. Watson J.D. et al. Molecular Biology of the Gene, 7th Edition, Pearson Education, 2013.

6. O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim vazirligi. Molekulyar biologiya va genetikadan o‘quv qo‘llanma, Toshkent, 2021.

7. Cooper G.M. The Cell: A Molecular Approach, 7th Edition, Sinauer Associates, 2018.