Buxoro tarixining xorijiy manbalarda yoritilishi

Nurulloyev Shahriyor Shavkatovich

Buxoro davlat pedagogika instituti Pedagogika va ijtimoiy fanlar fakulteti 1-tar 23-guruh talabasi

Keywords: Buxoro, xorijiy manbalar, Narshaxiy, al-Istahriy, Ibn Hauqal, al-Muqaddasiy, Tang shu, Marko Polo, Jenkinson, Beruniy, Bartold, tarixiy meros, Buyuk ipak yo‘li, sivilizatsiyalararo aloqalar, geosiyosiy markaz, ilmiy markaz.

---

Abstract

Annotatsiya: Ushbu ilmiy maqolada Buxoro shahrining tarixiy taraqqiyoti va xalqaro sivilizatsiyalar tizimidagi mavqei xorijiy yozma manbalar asosida yoritiladi. Qadimdan Buxoro shahar geografik va madaniy jihatdan Markaziy Osiyoning yirik ilmiy, diniy va savdo markazlaridan biri sifatida ko‘plab xorijiy mualliflarning e’tiborini tortgan. Arab geograflari (al-Istahriy, Ibn Hauqal, al-Muqaddasiy), fors tarixchilari (Narshaxiy, Beruniy), qadimgi Xitoy solnomachilari (“Tang shu”), yevropalik sayohatchilar (Marko Polo, Entoni Jenkinson) va rus sharqshunoslari (V. V. Bartold, L. I. Albaum) asarlarida Buxoroning siyosiy, iqtisodiy, diniy va madaniy hayoti haqida muhim ma’lumotlar mavjud. Mazkur maqolada bu manbalar Buxoro tarixining xalqaro ilmiy tafakkurdagi o‘rnini aniqlashda asosiy dalil sifatida tahlil qilinadi. Ayniqsa, “Tarixi Buxoro” (Narshaxiy), “Ahsan at-taqasim” (al-Muqaddasiy), “Tang shu” (Xitoy solnomasi) kabi asarlarda Buxoroning urbanistik tuzilishi, xalqaro savdo tarmoqlaridagi roli, va dini-ma’rifiy markaz sifatidagi holati keng bayon qilingan. Muallif maqola davomida xorijiy manbaalarning tarixiy faktlar, ijtimoiy munosabatlar va madaniy tafakkurdagi aksini ilmiy uslubda baholaydi. Shuningdek, Buxoroning xalqaro tarixiy merosdagi o‘rni, o‘zaro sivilizatsiyalararo aloqalaridagi roli chuqur yoritilgan.

---

References

1. Narshaxiy. Tarixi Buxoro. – Toshkent: Fan nashriyoti, 1966.

2. Al-Muqaddasiy. Ahsan at-Taqasim fi Ma’rifat al-Aqalim. – London: Brill, 1906.

3. Ibn Hauqal. Surat al-Arz. – Bayrut: Dar Sader, 1938.

4. Al-Istahriy. Kitab al-Masalik wal-Mamalik. – Qohira: Dar al-Kutub, 1968.

5. Beruniy A. R. Hindiston. – Toshkent: Fan, 1973.

6. Bartold V. V. Turkestan v epokhu mongolskogo nashestviya. – Moskva: Nauka, 1963.

7. Gibb H. A. R. Islamic Society and the West. – Oxford: Oxford University Press, 1957.

8. Semyonov A. G. Tang sulolasi solnomasida Sug‘d va Buxoro haqida. – Toshkent: Sharq, 1952.

9. Polo M. The Travels of Marco Polo. – London: Penguin Classics, 1958.

10. Jenkinson A. Travels in Central Asia. – London: Hakluyt Society, 1865.

11. Alimova D. Tarixshunoslik va manbashunoslik asoslari. – Toshkent: Fan, 2008.

12. Albaum L. I. Arxitektura Buxary. – Moskva: Vostokovedenie, 1976.