O'zbekiston SSSR va Turkiya jumhuriyatining aloqalari

Nurulloyev Shahriyor Shavkatovich

Buxoro davlat pedagogika instituti Pedagogika va ijtimoiy fanlar fakulteti 1-tar 23-guruh talabasi

Keywords: O‘zbekiston SSR, Turkiya Respublikasi, SSSR-Turkiya aloqalari, jadidchilik, muhojir ziyolilar, panturkizm, madaniy hamkorlik, sovuq urush davri, ideologik taqiq, Turkiy tillar, ilmiy-madaniy rishtalar, Atatürk islohotlari, repressiya, norasmiy munosabatlar, tarixiy meros.

---

Abstract

Annotatsiya: Ushbu maqolada O‘zbekiston SSR va Turkiya Respublikasi o‘rtasidagi aloqalarning shakllanishi, rivojlanish yo‘llari hamda ideologik to‘siqlar fonida kechgan murakkab jarayonlari tahlil etiladi. SSSR davrida xalqaro siyosat yuritish huquqi markaziy hokimiyat – Moskva ixtiyorida bo‘lganligi sababli, O‘zbekiston SSRning Turkiya bilan bevosita diplomatik yoki savdo-iqtisodiy munosabatlar o‘rnatish imkoniyati bo‘lmagan. Biroq, turkiy ildiz, diniy-ma’naviy yaqinlik, umumiy madaniy meros asosida ikki xalq orasida norasmiy darajadagi aloqalar davom etgan. Ayniqsa, XX asr boshlarida jadidchilik harakatining Turkiyadagi ilmiy-madaniy muhitga ta’siri, muhojir o‘zbek ziyolilarining faoliyati orqali saqlanib qolgan. Stalin davridagi siyosiy taqiqlar va panturkizmga qarshi repressiyalar bu munosabatlarning rasmiy yo‘nalishga o‘tishiga to‘sqinlik qilgan. 1950–1980-yillar oralig‘ida esa madaniy va ilmiy sohalarda cheklangan, biroq asta-sekin rivojlanayotgan aloqalar kuzatilgan. Turkiyada O‘zbekiston tarixi, adabiyoti va tiliga bo‘lgan qiziqish kuchaygan, ammo bu jarayon bir tomonlama bo‘lgan. Maqolada tarixchi va sharqshunos olimlarning qarashlariga tayangan holda, mazkur ikki tomonlama aloqalarning ideologik, siyosiy va madaniy tafovutlari o‘rtasida qanday shakllangani ilmiy nuqtai nazardan yoritilgan.

---

References

1. Zubaydullayev F. O‘zbekiston tashqi siyosatining tarixiy asoslari. – Toshkent: Ma’naviyat, 2010.

2. Jo‘raev O. Milliy uyg‘onish va siyosiy tafakkur. – Toshkent: Sharq, 1997.

3. Kuran A. Modern Turkiyadagi turkiy xalqlar merosi. – Istanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları, 2003.

4. Mannonov A. O‘zbekistonning tashqi siyosati va geosiyosiy muhit. – Toshkent: Fan, 2009.

5. Tokhtaxodjaev Sh. SSSR va musulmon sharqi: siyosiy aloqalar. – Toshkent: Fan, 1986.

6. Ahmedov M. O‘zbekiston-Turkiya tarixiy aloqalari. – Toshkent: Universitet, 1998.

7. Barkan A. Kemalist Turkiya tashqi siyosatida Sovet Ittifoqi. – Ankara: Siyosat va Tarix Instituti, 2001.

8. Ziyo H. Turkiy xalqlar birligi g‘oyasi va o‘zbek jadidchiligi. – Samarqand: Imkon, 2012.