“ KLINIKAGA YO’L- ANATOMIYA ORQALI ”: GIPOTIREOZNING EKSPERIMENTAL MODELINDA JIGAR TOMIRLARINING MORFOLOGIK VA MORFOMETRIK O‘ZGARISHLARI - Sagdullayeva M. K (KLINIK TADQIQOTLAR VA INNOVATSION TIBBIYOT, 2026)
Gipotireoz tireoid gormonlari (triiodtironin - T3 va tiroksin - T4) yetishmovchiligi bilan bog‘liq bo‘lgan keng tarqalgan endokrin kasallik bo‘lib, butun organizmga, jumladan, jigar kabi muhim organlarga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Jigar organizmning metabolik, detoksikatsiya va gormonal regulyatsiya markazi sifatida gipotireozda parenxima va tomir tizimida distrofik, sirkulyator va strukturni o‘zgarishlarga duch keladi. Ushbu tadqiqot laboratoriya oq kalamushlarda (Wistar turkumi) merkazolil orqali induktsiyalangan eksperimental gipotireoz modelida jigar tomirlaridagi morfologik va morfometrik o‘zgarishlarni batafsil o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda 25 ta kalamush ishtirok etdi: 15 ta eksperimental guruhda (merkazolil bilan davolangan) va 10 ta nazorat guruhida (faol moddasiz suspenziya). Gipotireoz qon zardobidagi T3 va T4 darajalarining sezilarli pasayishi (normaldan 50-70% ga kam) bilan tasdiqlandi. Morfologik tahlil gematoksilin-eozin bo‘yovi bilan bo‘yalgan jigar kesmalarida sinusoid kapillyarlarning kengayishi, seroz va perivaskulyar shish, eritrotsit stazi, markaziy va portal venalardagi plethora, shuningdek, endotelial hujayralarning distrofiyasi va tomir devorlarining ingichkalashishini ko‘rsatdi. Morfometrik o‘lchovlar ImageJ dasturi yordamida amalga oshirildi va sinusoid diametrining 1,5-2 baravar o‘sishini, vena liumenining 30-50% ga kengayishini, endotelial hujayra balandligining pasayishini va tomir devori qalinligining oshishini aniqladi. Ushbu o‘zgarishlar jigar mikrosirkulyatsiyasining buzilishiga, gipoksiyaga, yog‘ distrofiyasi va non-alkogolli yog‘ jigar kasalligi (NAYJK) rivojlanishiga hissa qo‘shadi. Tadqiqot natijalari gipotireozning jigar vaskulyar tizimiga ta’sir mexanizmlarini yoritadi, klinik diagnostika va terapiya strategiyalarini takomillashtirishga, jumladan, levotiroksin o‘rnini bosuvchi davolashni optimallashtirishga yordam beradi. Bundan tashqari, model klinik gipotireozda jigar kasalliklarini bashorat qilish, profilaktika choralarini ishlab chiqish va yangi terapevtik yondashuvlarni sinovdan o‘tkazishda qo‘llanilishi mumkin. Ushbu ish sohada mavjud bo‘shliqlarni to‘ldiradi va gipotireoz bilan bog‘liq jigar patologiyasining molekulyar asoslarini o‘rganishga asos yaratadi.