ZAMONAVIY O‘ZBEK HIKOYALARIDA DIALOGIK NUTQNING REALISTIK TASVIRI - Ibragimova , Bahora (ILMIY YANGILIKLAR VA INTELLEKTUAL TADQIQOTLAR, 2025)
Zamonaviy o‘zbek hikoyalarida dialogik nutqning realistik tasviri adabiyotshunoslikning dolzarb va murakkab masalalaridan biri bo‘lib, bu jarayon tilning mustaqillikdan keyingi rivojlanishi, ijtimoiy o‘zgarishlar, madaniy ta’sirlar, globalizatsiya jarayonlari va adabiy uslubning takomillashuvi natijasida yuzaga keladi. Ushbu maqola zamonaviy o‘zbek hikoyalarida (masalan, Luqmon Bo‘rixon, Isajon Sulton, Tog‘ay Murod, Nazar Eshonqul, Ulug‘bek Do‘stmatov, Oydin Hojieva va boshqa yozuvchilar ijodida) dialogik nutqning realistik tasvirini chuqur va batafsil tahlil qiladi, shu jumladan hikoyalar tematikasi (ijtimoiy, psixologik, madaniy mavzular), obrazlar (qahramonlarning nutq xususiyatlari), stilistik xususiyatlari (dialektizm, jargon, emotsional ranglar) va madaniy kontekst (jamiyatdagi real voqelikni aks ettirish). Tadqiqot maqsadi – dialogik nutqni batafsil tasniflash (ijtimoiy, ichki, madaniy turlari), uning realistik tasvir sabablarini aniqlash (adabiyotdagi realistik maktab ta’siri), adabiyotdagi ta’sirini baholash (hikoya janrining rivojlanishiga hissa) hamda ta’lim (adabiyot darslarida), madaniy merosni saqlash (hikoyalar antologiyalari) va ijtimoiy o‘zgarishlarda (yoshlar adabiyoti) amaliy ahamiyatini ko‘rsatish. Materiallar va usullar bo‘limida 200 dan ortiq zamonaviy hikoya, she’r to‘plamlari, tanqidiy maqolalar, adabiy jurnallar va intervyular tahlil qilingan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, o‘zbek adabiyotida zamonaviy hikoyalarida dialogik nutq 55-70% hollarda realistik tasvir uchun ishlatilgan, bu ijtimoiy voqelik, qahramonlar ruhiyati va madaniy o‘zgarishlarni ochib beradi, masalan, hikoyalarda nutq orqali jamiyatdagi ziddiyatlar va shaxsiy iztiroblar tasvirlanadi. Muhokamada dialogik nutq turlari (ijtimoiy dialog, ichki monolog, madaniy nutq) batafsil ko‘rib chiqilgan, ularning chastotasi, ta’siri va adabiy rivojlanishdagi o‘rni jadval va batafsil tavsiflarda aks ettirilgan. Bundan tashqari, klassik o‘zbek adabiyoti (masalan, Abdulla Qodiriy va Cho‘lpon hikoyalari) bilan batafsil solishtirish va global tendensiyalar (masalan, Yevropa va Osiyo adabiyotida realistik nutq) muhokama qilingan. Xulosada, dialogik nutqni ta’lim dasturlariga kiritish, madaniy loyihalarda qo‘llash va xalqaro adabiy forumlarda targ‘ib qilish tavsiya etilgan. Ushbu tadqiqot o‘zbek adabiyotining ilmiy dolzarbligini yuqori darajada ta’minlaydi, chunki u tilning realistik ifodasini o‘rganishga, yosh avlod madaniyatini rivojlantirishga va global adabiy jarayonlarga integratsiya qilishga hissa qo‘shadi.