Tarixiy manbaalar bilan iahlashda zamonaviy texnologiyalar va sun'iy intellektdan foydalanish

Nurulloyev Shahriyor Shavkatovich

Buxoro davlat pedagogika instituti Pedagogika va ijtimoiy fanlar fakulteti 1-tar 23-guruh talabasi

Keywords: Kalit so’zlar: tarixiy manbalar, raqamlashtirish, sun’iy intellekt, OCR, NLP, 3D modellashtirish, blokcheyn, tarixshunoslik, kontekstual tahlil, raqamli arxiv, vizual rekonstruksiya, tarixiy tafakkur, texnologik yondashuv.

---

Abstract

Annotatsiya: Mazkur maqolada tarixiy manbalarni o‘rganishda zamonaviy texnologiyalar va sun’iy intellekt imkoniyatlaridan foydalanish masalasi chuqur tahlil qilinadi. Tarixshunoslikda raqamlashtirish, sun’iy intellekt tizimlari, tabiiy tilni qayta ishlash (NLP), optik belgilarni tanish (OCR), 3D modellashtirish, vizual rekonstruksiya va blokcheyn texnologiyalarining keng qo‘llanilishi tarixiy hujjatlar va qo‘lyozmalarni saqlash, tahlil qilish va talqin etish jarayonlarini sezilarli darajada takomillashtirmoqda. Ayniqsa, katta hajmdagi matnlar bilan ishlash, tarixiy diskurslarni avtomatik ajratish, shaxslar va hodisalar o‘rtasidagi aloqalarni aniqlashda sun’iy intellekt algoritmlarining roli beqiyos ekani ko‘rsatilgan. Shu bilan birga, maqolada bu texnologiyalarni qo‘llashdagi cheklovlar, masalan, kontekstni noto‘g‘ri tushunish, inson tafakkuri va madaniy sezgirlik zarurati, ma’lumot xavfsizligi masalalari ham ko‘rsatib beriladi. Muallif zamonaviy texnologiyalar tarix fanini rivojlantirishda kuchli vosita ekanini e’tirof etgan holda, ularni tanqidiy va mas’uliyatli yondashuv bilan qo‘llash zarurligini ta’kidlaydi.

---

References

1. Schwab, K. (2017). The Fourth Industrial Revolution. World Economic Forum.

2. Jones, S. (2019). Digital Humanities and the Future of History. Palgrave Macmillan.

3. Uzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Tarix instituti (2022). Tarixiy manbalarni raqamlashtirish metodikasi. Toshkent.

4. Smith, L., & Watson, A. (2021). Artificial Intelligence and Archives: Ethical and Practical Challenges. Journal of Archival Science, 21(2), 97–115.

5. Karimova, N. (2023). Sun’iy intellekt asosida tarixiy matnlarni tahlil qilishning lingvistik va madaniy xususiyatlari. “Ilm va meros” jurnali, №2.

6. Berry, D. M. (2012). Understanding Digital Humanities. Palgrave Macmillan.

7. UNESCO (2021). Recommendation on Open Science and Digital Preservation of Cultural Heritage.

8. Qosimov, B. (2020). Tarix fanida texnologik yondashuvlar: imkoniyatlar va xavflar. “Yangi asr tafakkuri”, №4.