Oʻzbekiston Tabiiy geografiya kursini oʻqitishda GAT m’alumotlar bazalaridan foydalanish usullari

Gulchehra Ilhomboyeva

Urdpi 1-bosqich magistranti

Sattorbergan Avezov

UrDU g.f.n dotsent

Keywords: GAT texnologiyalari, tabiiy geografiya, ta’lim usullari, fazoviy tahlil, masofaviy zondlash, Oʻzbekiston ta’limi, relef modellashtirish, iqlim tahlili, suv resurslari boshqaruvi, tuproq monitoringi, oʻsimlik qoplami, ekologik monitoring, AI integratsiyasi, interaktiv oʻquv jarayoni, xalqaro tajriba, Urganch Davlat Universiteti, suv yoʻqotilishini kamaytirish, qishloq xoʻjaligi, tabiiy resurslar, geoinformatika.

---

Abstract

Ushbu maqola Oʻzbekiston tabiiy geografiya kursini oʻqitishda Geografik Axborot Tizimlari (GAT) m’alumotlar bazalaridan foydalanishning zamonaviy usullariga bagʻishlangan. Maqolada GAT texnologiyalarining ta’lim jarayonida qoʻllanilishi batafsil koʻrib chiqiladi, jumladan, relefni modellashtirish, iqlim va gidrologik jarayonlarni tahlil qilish, tuproq va oʻsimlik qoplamini monitoring qilish usullari. GAT vositalari talabalarga interaktiv oʻquv muhitini ta’minlaydi, fazoviy fikrlash koʻnikmalarini rivojlantiradi, tabiiy jarayonlarni vizualizatsiya qilish va katta hajmdagi ma’lumotlarni tahlil qilish imkoniyatini beradi. Oʻzbekistonning milliy ta’lim tizimida GAT ning joriy etilishi, masalan, suv resurslari boshqaruvi, tabiiy resurslar monitoringi va ekologik muammolarni hal qilishda qoʻllanilishi misollar orqali koʻrsatilgan. Maqolada Oʻzbekistonning Urganch Davlat Universiteti va Toshkentdagi loyihalar misolida amaliy qoʻllanishlar, shuningdek, ta’lim sifatini oshirish boʻyicha takliflar berilgan. Bundan tashqari, GAT va masofaviy zondlash texnologiyalarining integratsiyasi, AI bilan birgalikdagi foydalanishi va xalqaro tajribalarni Oʻzbekiston ta’limiga moslashtirish masalalari muhokama qilinadi.

---

References

1. Abduvaliyev, A. R., To‘rayev, M. S. Tabiiy geografiya va GIS texnologiyalari. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2020. – 214 b.

2. Tursunov, S. T. Geografik axborot tizimlari (GAT) asoslari. – Toshkent: Universitet, 2019. – 178 b.

3. Jalolov, B. M. O‘zbekiston tabiiy geografiyasi: darslik. – Toshkent: O‘qituvchi, 2016. – 304 b.

4. Matyazov, M. N., Qodirov, A. B. Geografiyada axborot texnologiyalarini qo‘llashning nazariy asoslari. – Toshkent: Fan, 2021. – 189 b.

5. G‘ulomov, A. S., Xolmatov, N. B. Raqamli kartografiya va GAT asoslari. – Toshkent: Innovatsiya, 2022. – 156 b.

6. Longley, P. A., Goodchild, M. F., Maguire, D. J., & Rhind, D. W. Geographic Information Systems and Science. – Chichester: John Wiley & Sons, 2015. – 517 p.

7. Tomlinson, R. Thinking about GIS: Geographic Information System Planning for Managers. – Redlands, CA: ESRI Press, 2019. – 320 p.

8. Burrough, P. A., & McDonnell, R. A. Principles of Geographical Information Systems. – Oxford University Press, 2018. – 352 p.

9. Batyrbekov, R. M. GAT texnologiyalarining o‘quv jarayonida qo‘llanilishi. // Geografiya va tabiiy fanlar jurnali. – 2022. – №3. – B. 45–52.

10. Mamatov, D. Geografik ma’lumotlar bazalari bilan ishlash metodikasi. // Ta’limda innovatsiyalar ilmiy jurnali. – 2021. – №5. – B. 102–109.

11. ESRI (Environmental Systems Research Institute). GIS for Education: Advancing Teaching and Learning. – Redlands, CA: ESRI Press, 2020. – 240 p.