KOGNITIV MODELLAR ASOSIDA ADAPTIV BOSHQARUV ALGORITMLARINI ISHLAB CHIQISH

O‘rinjon Choriyev

Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti

Yusuf Boysariyev

Robototexnika akademiyasi 1katta o‘qituvchi

Keywords: Kognitiv modellashtirish, adaptiv boshqaruv, sun’iy intellekt, neyron tarmoqlar, fuzzy logic, modelga asoslangan boshqaruv (MPC), pH neytrallanish, Lyapunov barqarorligi, real vaqtli identifikatsiya, sanoat avtomatlashtirish.


Abstract

Ushbu maqolada kognitiv modellar asosida adaptiv boshqaruv algoritmlarini ishlab chiqish masalasi yoritilgan. Sun’iy intellekt elementlari, jumladan, sun’iy neyron tarmoqlar, noaniq mantiqiy tizimlar va fuzzy cognitive map yondashuvlari yordamida murakkab, noma’lum va vaqt o‘tishi bilan o‘zgaruvchi tizimlarni samarali boshqarish imkoniyatlari tahlil qilingan. pH neytrallanish jarayoni misolida neyro-MPC (model-prediktiv boshqaruv) algoritmi klassik PID-regulyator bilan solishtirilib, kognitiv yondashuvning ustunliklari eksperimental natijalar asosida asoslab berilgan. Shuningdek, maqolada Lyapunov funksiyasi asosida adaptiv algoritmning nazariy turg‘unligi isbotlangan. Tadqiqot natijalari kognitiv hisoblash texnologiyalarining sanoat avtomatlashtirishda qo‘llanilishi yuqori samaradorlik va proaktiv boshqaruv imkonini berishini tasdiqlaydi.


References

1. J. Zhang, Y. Zhu, “Neural Network-Based Model Predictive Control for Nonlinear Systems,” IEEE Transactions on Neural Networks and Learning Systems, vol. 32, no. 2, pp. 478–489, 2021.

2. А. И. Иванов, С. В. Петров, «Нейро-MPC для адаптивного управления химическими процессами», Автоматика и телемеханика, № 11, с. 45–55, 2020.

3. A. Amini, M. Soleymani, “An Intelligent Adaptive Fuzzy Neural Controller for Nonlinear Uncertain Systems,” Engineering Applications of Artificial Intelligence, vol. 100, 2021, pp. 104151.

4. K. S. Narendra, A. M. Annaswamy, Stable Adaptive Systems, Dover Publications, 2019 reprint, ISBN: 9780486832631, 496 p.

5. S. Haykin, Neural Networks and Learning Machines, 3rd Edition, Pearson Education, 2020, ISBN: 9780131471399, 906 p.

6. S. Boyd, L. Vandenberghe, Convex Optimization, Cambridge University Press, 2021, ISBN: 9781107002516, 730 p.

7. D. P. Bertsekas, Reinforcement Learning and Optimal Control, Athena Scientific, 2021, ISBN: 9781886529442, 388 p.

8. M. Krstic, I. Kanellakopoulos, P. Kokotovic, Nonlinear and Adaptive Control Design, Wiley-Interscience, 2019, ISBN: 9780471127327, 576 p.

9. M. J. Behrens, Model Predictive Control of Nonlinear Systems, Springer, 2022, ISBN: 9783030887079, 234 p.

10. M. Tokic, A. Riedmiller, “Value-difference based exploration: Adaptive control between epsilon-greedy and softmax,” KI – Künstliche Intelligenz, vol. 34, no. 3, pp. 283–291, 2020.

11. H. He, H. Zhang, S. R. Qin, Adaptive Dynamic Programming for Control: Applications in Optimal Control, Estimation and Diagnosis, Springer, 2021, ISBN: 9783030658440.

12. P. Albertos, A. Sala, Multivariable Control Systems: An Engineering Approach, Springer, 2020, ISBN: 9781447111276.

13. J. Maciejowski, Predictive Control with Constraints, Pearson Education, 2020 reprint, ISBN: 9780131026162.

14. К. П. Алексеев, Е. М. Рудик, Неопределённость и адаптивное управление: когнитивный подход, Изд-во “Наука”, Москва, 2022, 312 с.