Orol dengizi uchun masofaviy zondlash va mashinaviy o‘qitishdan foydalangan holda integratsiyalashgan prognozlash tizimi - Xolmuminov Oybek Tuxtayevich; Karimov Norbek Najmiddin o‘g‘li (MULTIDISCIPLINARY JOURNAL: FUNDAMENTAL RESEARCH SCIENTIFIC JOURNAL, 2026)
Annotatsiya. Orol dengizi so‘nggi o‘n yilliklarda antropogen bosim va suv resurslarining noto‘g‘ri boshqarilishi natijasida jiddiy ekologik transformatsiyaga uchradi. Suv yuzasi maydonining qisqarishi, sho‘rlanishning ortishi va cho‘llanish jarayonlarining kuchayishi mintaqaviy ekologik barqarorlikka salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Mazkur tadqiqotda Orol dengizi va unga tutash hududlar uchun masofaviy zondlash hamda mashinaviy o‘qitishga asoslangan integratsiyalashgan ko‘p manbali monitoring va prognozlash tizimi ishlab chiqildi. Landsat 8/9, Sentinel-1/2, GRACE/GRACE-FO, ERA5 reanaliz ma’lumotlari hamda daryo oqimi ko‘rsatkichlari yagona analitik pipeline doirasida birlashtirildi. NDWI, NDVI va LST indekslari asosida suv yuzasi, vegetatsiya va issiqlik dinamikasi tahlil qilindi. Fazoviy segmentatsiya, regressiya va vaqt qatori modellarini integratsiyalash orqali 2000–2022 yillar uchun ekologik o‘zgarishlar baholandi va 5–10 yillik prognozlar ishlab chiqildi. Natijalar Katta Orolning sharqiy havzasida suv regressiyasi davom etayotganini, vegetatsiya qoplami kamayishi va yer yuzasi harorati oshishi o‘rtasida salbiy bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatdi. Ansambl yondashuvi prognoz aniqligini oshirib, noaniqlik intervallari bilan birga ishonchli natijalar taqdim etdi. Taklif etilgan tizim ekologik boshqaruv, suv resurslarini rejalashtirish va iqlim moslashuvi strategiyalarini ishlab chiqishda amaliy qo‘llanilishi mumkin.