ANTIMIKROBIAL REZISTENTLIK: ZAMONAVIY TIBBIYOTNING GLOBAL MUAMMOSI VA UNGA QARSHI KURASH STRATEGIYALARI

Malikov Abdulfayz Jasurxonovich

Termiz shahri 3-sonli umumiy o'rta ta'lim maktabi 11-sinf o'quvchisi, O'zbekiston Respublikasi

Keywords: KALIT SO'ZLAR: antimikrobial rezistentlik; antibiotiklarga chidamlilik; superbakteriyalar; JSST GLASS tizimi; ustuvor patogenlar ro'yxati; antibiotik terapiyasini boshqarish; jamoat salomatligi; yagona sog'liq yondashuvi.


Abstract

Antimikrobial rezistentlik (AMR) — bakteriya, virus, zamburug' va parazitlarning vaqt o'tishi bilan o'zgarib, mavjud dori vositalariga javob bermay qo'yishi — zamonaviy tibbiyotning eng dolzarb global muammolaridan biriga aylandi. Ushbu maqolada AMRning tarqalish ko'lami, uni keltirib chiqaruvchi asosiy omillar hamda unga qarshi qo'llaniladigan tibbiy va tashkiliy strategiyalar Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSST) va boshqa yetakchi xalqaro institutlarning so'nggi hisobotlari asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, 2023-yilda dunyoda laboratoriyada tasdiqlangan bakterial infeksiyalarning har oltitasidan bittasi antibiotiklarga chidamli bo'lgan, 2021-yilda esa dorilarga chidamli infeksiyalar 4,71 million kishining o'limiga bevosita yoki bilvosita sabab bo'lgan. Maqolada JSSTning 2024-yilgi ustuvor bakterial patogenlar ro'yxati va global AMR yuki bo'yicha asosiy statistik ko'rsatkichlar ikkita jadvalda umumlashtirilgan. Xulosa qismida antibiotiklardan oqilona foydalanish, kasalxona ichidagi infeksiyalarni nazorat qilish, laboratoriya monitoringini kuchaytirish hamda yagona sog'liq ("One Health") yondashuvini joriy etishning zarurligi asoslab beriladi.

 


References

1. World Health Organization. Global Antibiotic Resistance Surveillance Report 2025. Geneva: WHO, 2025.

2. World Health Organization. Antimicrobial resistance (fact sheet). Geneva: WHO, 2025.

3. World Health Organization. WHO Bacterial Priority Pathogens List 2024: Bacterial Pathogens of Public Health Importance to Guide Research, Development and Strategies to Prevent and Control Antimicrobial Resistance. Geneva: WHO, 2024.

4. World Health Organization. Global Action Plan on Antimicrobial Resistance (GAP-AMR) 2026–2036. Geneva: WHO, 2025.

5. Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME). Antimicrobial Resistance (AMR) — Health Topic. Seattle: University of Washington, 2024.

6. Murray C.J.L. et al. Global burden of bacterial antimicrobial resistance in 2019: a systematic analysis. The Lancet. 2022; 399(10325): 629–655.

7. United Nations General Assembly. Political Declaration of the High-Level Meeting on Antimicrobial Resistance. New York: UN, 2024.

8. O'Neill J. Tackling Drug-Resistant Infections Globally: Final Report and Recommendations. London: Review on Antimicrobial Resistance, 2016.

9. O'zbekiston Respublikasi Sog'liqni saqlash vazirining 2025-yil 23-iyundagi 180-sonli buyrug'iga ilova. "Chaqaloqlar bakterial sepsisi" nozologiyasi bo'yicha milliy klinik protokol. Toshkent: TXKMRM, 2025.

10. Gazeta.uz. Antibiotiklarning retseptsiz sotilishi — katta muammo. 2018.