Gʻoʻza va Mevali bogʻlardagi so‘ruvchi zararkunandalarning turlari va rivojlanish dinamikasi

Avezova Asalxon Hayitboy qizi

Abu rayhon Beruniy nomidagi Tabiiy va qishloq xoʻjaligi fanlari fakulteti Magistratura boʻlimi, Oʻsimliklar himoya va karantini yoʻnalishi M-251 guruh talabasi

Jumaniyozova Sevinch Gʻani qizi

Abu rayhon Beruniy nomidagi Tabiiy va qishloq xoʻjaligi fanlari fakulteti Magistratura boʻlimi, Oʻsimliklar himoya va karantini yoʻnalishi M-251 guruh talabasi

Keywords: so‘ruvchi zararkunandalar, g‘o‘za, mevali bog‘lar, Bemisia tabaci, Aphis gossypii, o‘rgimchak kana, rivojlanish dinamikasi, integratsiyalashgan himoya, O‘zbekiston.

---

Abstract

Ushbu maqolada O‘zbekiston sharoitida g‘o‘za va mevali bog‘larda tarqalgan so‘ruvchi zararkunandalarning turlari, ularning bioekologik xususiyatlari, rivojlanish dinamikasi va iqtisodiy zararini tahlil qilinadi. So‘ruvchi zararkunandalar (Aphididae, Aleyrodidae, Thripidae, Tetranychidae va boshqalar oilalari) o‘simlik shirasini so‘rib, hosildorlikni keskin pasaytiradi, virus kasalliklarini tarqatadi va o‘simlik immunitetini zaiflashtiradi. Maqolada g‘o‘zada oq pashsha (Bemisia tabaci), shira (Aphis gossypii), trips (Thrips tabaci), o‘rgimchak kana (Tetranychus urticae) va mevali bog‘larda shaftoli shirasi (Myzus persicae), qon biti (Eriosoma lanigerum), qalqondorlar (Diaspididae) kabi asosiy turlar batafsil ko‘rib chiqilgan. Rivojlanish dinamikasi iqlim omillari (harorat, namlik), o‘simlik fenologiyasi va agrotexnik choralar bilan bog‘liq holda tahlil etilgan. Tadqiqot natijalari asosida integratsiyalashgan himoya tizimi taklif etiladi. Maqola hajmi va chuqurligi jihatidan ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.

---

References

1. Kimsanboyev X.X., Sulaymonov B.A., Rashidov M.I., Boltaev B.S. G‘o‘za zararkunandalariga qarshi biolaboratoriyalarda hasharotlarni ko‘paytirish va qo‘llash asoslari. Toshkent: “Talqin”, 2007. 156 b. [1, 49, 50]

2. Xamrayev A.Sh. va boshq. O‘simliklarni himoya qilish. Andijon: Hayot nashryoti, 2017. 634 b. [55]

3. Sulaymonov B.A., Kimsanboyev X.X., Anorbayev A.R. va boshq. O‘simliklarni kimyoviy himoya qilish. Toshkent, 2020. [46, 53]

4. Tojiyeva F.A. Binafsharang qalqondori va boshqa so‘ruvchi zararkunandalar. Ilmiy anjumanlar materiallari. 2023. [37]

5. Nasirov B. va boshq. The Composition of Sucking Pests... Atlantis Press, 2026. [5]

6. Nadeem A. va boshq. Seasonal dynamics of sucking pests in cotton. Saudi Journal of Biological Sciences, 2023. [10, 12]

7. Sulliyeva S.X. Surxondaryo viloyati urug‘ mevali bog‘larining asosiy zararkunandalari. CyberLeninka, 2024. [17]

8. Yaxontov V.V. O‘rta Osiyo qishloq xo‘jaligi o‘simliklari zararkunandalari. Toshkent, 1962. [58]

9. Xolliyev A.T., Maxmudova Sh.A. O‘simliklarni himoya qilish. Toshkent, 2023.

10. O‘zbekiston Respublikasi qishloq xo‘jaligida ruxsat etilgan pestitsidlar ro‘yxati. Toshkent, 2016-2023 yillar nashrlari.