“TEONIMLARNING ATALISH MOTIVIGA KO'RA TURLARI”

Nazarova Gulsaro Komuljonovna

Keywords: Kalit so‘zlar: teonimlar, atalish motivlari, turlari, semantik evolyutsiya, paradigmatik munosabatlar, sinonimiya, polisemiya, madaniy ta’sir, etimologiya, zardushtiylik, islomiy teonimlar, o‘zbek onomastikasi, til moslashuvi, semantik kengayish, ma’no torayishi, onomastika.

---

Abstract

Ushbu maqola teonimlarning atalish motiviga ko'ra turlarini chuqur o‘rganadi. O‘zbek tilshunosligining bu sohasida teonimlarning etimologiyasi, semantik evolyutsiyasi va madaniy kontekstdagi moslashuvi batafsil tahlil qilinadi. Tadqiqot teonimlarning ma’no kengayishi yoki torayishi, sinonimiya, polisemiya va paradigmatik munosabatlarini ko‘rsatadi, shuningdek, ularning diniy va lingvistik ta’sirini ta’kidlaydi. Natijalar teonimlarning o‘zbek onomastikasida muhim o‘rin tutishini va ularning semantik xususiyatlarining madaniy merosni boyitishini ko‘rsatadi. Maqolada jadvallar orqali ko‘plab misollar keltirilgan bo‘lib, ular teonimlarning atalish motivlariga ko'ra turlarini, jumladan, ma’no kengayishi va torayishini yoritadi. Ushbu tadqiqot o‘zbek tilshunosligida teonimlarning roli haqida yangi fikrlarni taklif etadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, teonimlarning o‘zbek folkloridagi integratsiyasi madaniy almashinuvning yorqin namunasidir, va bu nomlarning semantik evolyutsiyasi diniy tasavvurlarni boyitadi. Bundan tashqari, maqolada teonimlarning etimologik ildizlari va o‘zbek tilidagi fonetik moslashuvi ham ko‘rib chiqiladi, bu esa tilshunoslikdagi yangi yondashuvlarni ochib beradi. Maqola teonimlarning zardushtiylik va islomiy kontekstdagi variantlarini asos qilib olib, ularning leksik qatlamini tahlil qiladi, bu esa o‘zbek madaniyatining merosini saqlashda muhim ahamiyatga ega. Tadqiqot teonimlarning ma’no kengayishi va torayishini jadvallar orqali ko‘rsatadi, bu esa semantik evolyutsiyani vizual yoritadi. Ushbu maqola o‘zbek tilshunosligida teonimlarning roli haqida yangi fikrlarni taklif etadi va kelgusidagi tadqiqotlar uchun asos yaratadi. Tadqiqot teonimlarning paradigmatik va sintagmatik munosabatlarini ham o‘rganadi, bu esa diniy tilning moslashuvchanligini ko‘rsatadi.

---

References

1. Snesarev, G. S. (1977). Relics of pre-Islamic beliefs among the peoples of Central Asia. Nauka.

2. Nuriddinova, R. (2020). Theonims in Uzbek linguistics. Journal of Uzbek Language and Literature, 15(2), 45-60.

3. Holbekova, M. S. (2023). Linguistic study of theonims. International Conferences, 4(1), 120-135.

4. Frog, M. (2021). Theonyms as bynames in medieval Finland and Karelia. Onoma, 55, 1-20.

5. Schmitt, R. (2011). Personal names, Iranian. Encyclopaedia Iranica.

6. Ainiala, T., et al. (2016). Names in focus: An introduction to Finnish onomastics. Finnish Literature Society.

7. Vilkuna, K. (2005). Finnish names. Otava.

8. Urban, G. (1991). A discourse-centered approach to culture. University of Texas Press.

9. Siikala, A. L. (2002). Mythic images and shamanism. Academia Scientiarum Fennica.

10. Kroskrity, P. V. (2001). Language ideologies. Oxford University Press.

11. Frog, M. (2015). Mythology in cultural practice. Folklore, 126(1), 1-25.

12. Huyse, P. (1995). Some further reflections on the character of the Parthian language. Studia Iranica, 24(2), 363-378.

13. Zimmer, S. (1991). On the structure of Middle Persian names. Wiener Zeitschrift für die Kunde Südasiens, 35, 114-115.

14. Gignoux, P. (1979). Les noms propres en moyen-persan. Padnam i yazdan, 57-58.

15. Oliver, S. (2020). Teleology in Christian theology. YouTube Lecture Series.

16. Frog, M. (2022). Naming gods: Divine epithets from Roman anthroponyms. Commentationes Humanarum Litterarum, 144, 1-159.

17. Primov, A. (2023). Melon names according to naming motivations. Urgench State University Journal, 12(3), 45-60.

18. Ruzimboyev, S. (2022). Phaleronyms according to naming motivations. ResearchGate Publication.

19. Abdullayeva, O. (2022). Paremic genres' ideological-artistic features. TSUULL Journal, 15(2), 120-135.

20. Xusanov, N. A. (2023). Asmo ul-Husna and Uzbek names. Tashkent State University Journal, 18(4), 226-254.