O‘rta Osiyo qadimgi qishloq jamoalarida mudofaa tizimining shakllanishi va evolyutsiyasi - SHAKIROVA , MARDONA (FANLARARO TAFAKKUR MAVZUSIDAGI ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA, 2025)
O‘rta Osiyo qadimgi qishloq jamoalarida mudofaa tizimining shakllanishi va evolyutsiyasi mavzusi bo‘yicha ushbu tezisda bronza va temir davrlarida (mil. av. III-II ming yillar) O‘rta Osiyoning janubiy va shimoliy hududlarida, xususan, Turkmaniston, O‘zbekiston, Tojikiston va Afg‘onistonning qadimgi qishloq jamoalarida mudofaa tizimlarining paydo bo‘lishi, rivojlanishi va o‘zgarishlari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda arxeologik topilmalar, tarixiy manbalar va zamonaviy tadqiqotlar asosida mudofaa inshootlari (devorlar, minoralar, xandaqlar, qal’alar) shakllanishining ijtimoiy-iqtisodiy, harbiy va ekologik omillari tahlil qilinadi. Bronza davrida BMAC (Baktriya-Margiana arxeologik kompleksi) madaniyati doirasida qadimgi dehqonchilik jamoalarida mustahkamlangan aholi punktlari (masalan, Gonur-tepa, Altyn-depe) paydo bo‘lishi, temir davrida esa ko‘chmanchi tahdidlarga qarshi murakkabroq mudofaa strategiyalari (Ahamoniylar va Ellinistik davrlar) evolyutsiyasi ko‘rsatiladi. Tadqiqot O‘rta Osiyo qadimgi jamiyatlarining harbiy me’morchiligi va mudofaa tizimlarining rivojlanishida nomadlar va qo‘shni tsivilizatsiyalar (Eron, Hindiston, Xitoy) ta’sirini yoritadi. Natijada, mudofaa tizimlarining shakllanishi jamiyatning urbanizatsiya va harbiy rivojlanish jarayonlari bilan bog‘liqligi xulosasi chiqariladi.